गौरी सण

गौरी सण (गौरी पूजन) हा महाराष्ट्रातील आणि संपूर्ण भारतातील एक अतिशय महत्त्वाचा, पारंपरिक आणि धार्मिक सण आहे. भाद्रपद महिन्यात गणेशोत्सवाच्या दरम्यान, म्हणजेच गणपती बाप्पाच्या आगमनानंतर काही दिवसांनी गौरींचे (माता पार्वतीचे) मोठ्या उत्साहात स्वागत केले जाते. [1, 2, 3, 4] या सणाचे धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व खालील मुद्द्यांच्या आधारे स्पष्ट होते: ## १. धार्मिक आणि आध्यात्मिक महत्त्व * महाशक्तीची उपासना: गौरी ही साक्षात माता पार्वती (आदिमाया शक्ती) चे रूप मानली जाते. तिचे पूजन केल्याने घरातील नकारात्मक ऊर्जा नष्ट होते आणि घरात सुख, शांती व ऐश्वर्य नांदते, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे. [4, 5, 6] * माहेरवाशिणीचे कौतुक: पौराणिक कथेनुसार, गौरी (पार्वती) या दिवशी आपल्या माहेरी (पृथ्वीवर) येते आणि तिच्या पाठोपाठ तिचा मुलगा गणेश तिला न्यायला येतो. त्यामुळे लाडक्या माहेरवाशिणीसारखे तिचे स्वागत केले जाते. [7, 8] ## २. शेती आणि समृद्धीशी संबंध * नव्या पिकांचे आगमन: हा सण प्रामुख्याने कृषी संस्कृतीशी जोडलेला आहे. पावसाळ्यानंतर शेतात नवीन पिके डोलू लागतात. गौरीच्या रूपाने शेतातील समृद्धीच घरात येते, म्हणून अनेक ठिकाणी धान्याची आणि वनस्पतींची पूजा केली जाते. * सुबत्ता आणि ऐश्वर्य: गौरीला 'महालक्ष्मी' असेही म्हटले जाते. तिच्या आगमनाने घरात धन-धान्याची कमतरता भासत नाही, असे मानले जाते. [1, 5, 9, 10] ## ३. कौटुंबिक आणि सामाजिक महत्त्व * अखंड सौभाग्यप्राप्ती: नवविवाहित आणि सुवासिक महिला हे व्रत अतिशय श्रद्धेने करतात. अखंड सौभाग्य, पतीचे दीर्घायुष्य आणि मुलांच्या कल्याणासाठी गौरीची (स्वर्ण गौरी किंवा ज्येष्ठा गौरी) पूजा केली जाते. [2, 7, 8] * स्त्री शक्तीचा सन्मान: हा सण कुटुंबातील स्त्रियांच्या महत्त्वावर आणि त्यांच्या आदरावर प्रकाश टाकतो. गौरीच्या निमित्ताने घरातील महिला एकत्र येतात, पारंपरिक खेळ (जसे की झिम्मा, फुगडी) खेळतात आणि आनंद साजरा करतात. [3, 4] ## ४. तीन दिवसांचा मुख्य सोहळा हा सण साधारणपणे तीन दिवस साजरा केला जातो: [1] * पहिला दिवस (आवाहन): गौरींचे घरात मोठ्या थाटामाटात स्वागत केले जाते आणि तिच्या पावलांचे ठसे उमटवत तिची स्थापना केली जाते. * दुसरा दिवस (पूजन व भोजन): या दिवशी गौरीची मुख्य पूजा केली जाते आणि तिला सोळा भाज्या, पुरणपोळी किंवा खीर-पुरीचा मो

Kind

Story

Place

Ratnagiri

Art

Rules of Discipline (Vainayikī vidyā) · Kala 63

Contributed by

Recorded, name withheld by the contributor

Submitted

19 September 2026

Accepted

20 September 2026