मोहितेंच्या घरचा गणपती — नात्यांना जोडणारा बाप्पा

भाद्रपदाची चाहूल लागली की मोहितेंच्या घराला जणू एक वेगळीच धडधड सुरू होते. घराची साफसफाई, अंगणाची सजावट, फुलांचा सुगंध, स्वयंपाकघरातून दरवळणारा नैवेद्याचा वास आणि सगळ्यांच्या ओठांवर एकच शब्द— “बाप्पा येणार!” वर्षभर आपापल्या संसारात, नोकरीत, व्यवसायात आणि धावपळीच्या आयुष्यात विखुरलेली माणसं या एका उत्सवाच्या निमित्ताने पुन्हा मोहितेंच्या घराच्या उंबरठ्यावर येऊन उभी राहतात. कुणी दूरच्या शहरातून येतं, कुणी गावाकडून, कुणी परदेशातून सुट्टी काढून येतं, तर कुणी वर्षानुवर्षांनी भेटतं; पण बाप्पाच्या आगमनासोबत सगळ्या अंतरांना जणू अर्थ उरत नाही. कारण मोहितेंच्या घरचा गणपती हा केवळ एका देवमूर्तीचा उत्सव नसतो, तो माणसांना पुन्हा एकमेकांच्या जवळ आणणारा एक जिवंत संस्कार असतो. गणपतीची मूर्ती घरात आणली जाते, प्रतिष्ठापना होते आणि त्या क्षणी घरातील वातावरणच बदलून जातं. बाप्पाच्या समोर लावलेला दिवा जसा अंधार दूर करतो, तसाच तो मनांमधला दुरावाही दूर करतो. वर्षभर फोनवर दोन शब्द बोलायलाही वेळ न मिळालेली माणसं एकत्र बसून जुन्या आठवणींना उजाळा देतात. लहानपणी एकत्र खेळलेले मित्र पुन्हा भेटतात, बहिणी माहेरच्या अंगणात परततात, मुलं आजी-आजोबांच्या भोवती गोळा होतात आणि घराच्या भिंतींवर फक्त आरतीचे सूर नाही, तर नात्यांच्या हसण्याचे आवाज घुमू लागतात. कुणी फुलं आणतं, कुणी प्रसाद, कुणी मोदक, तर कुणी काहीही न आणता फक्त मन घेऊन येतं; पण बाप्पाच्या चरणी आल्यावर प्रत्येकाचं मन मात्र समृद्ध होऊन जातं. या घरगुती आनंदामागे आपल्या महाराष्ट्राच्या इतिहासातील एका महान विचाराची सावलीही आहे. लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळकांनी गणेशोत्सवाला सार्वजनिक स्वरूप देण्यामागे समाजातील लोकांना एका सामूहिक व्यासपीठावर आणण्याचा आणि सामाजिक एकोपा वाढवण्याचा विचार पुढे नेला. लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांनी गणपतीला घराच्या चौकटीतून समाजाच्या मध्यभागी आणलं आणि उत्सवाला सामूहिकतेची नवी ओळख दिली. त्या विचाराचा वारसा आजही आपल्या घराघरांत वेगवेगळ्या रूपाने जगताना दिसतो. सार्वजनिक गणेशोत्सवाने समाजाला एकत्र आणलं, तर मोहितेंच्या घरचा गणपती त्या एकतेला नात्यांच्या उंबरठ्यावर घेऊन येतो. कारण काळ बदलला, शहरं बदलली, माणसांची जीवनशैली बदलली, तरी एकमेकांना भेटण्याची, सुख-दुःख वाटून घेण्याची आणि आपलेपण जपण्याची माणसाची गरज कधीच बदलली नाही.

Kind

Story

Place

कराड

Art

The Art of Memory (Dhāraṇā-mātṛkā) · Kala 62

Contributed by

Recorded, name withheld by the contributor

Submitted

19 September 2026

Accepted

19 September 2026