गौरी गणपती

गौरी गणपती हा महाराष्ट्रातील एक अत्यंत महत्त्वाचा, लोकप्रिय आणि आनंदाचा सण आहे. हा उत्सव प्रामुख्याने भाद्रपद महिन्यातील गणेशोत्सवादरम्यान साजरा केला जातो. या सणाविषयीची थोडक्यात माहिती खालीलप्रमाणे आहे: १. गौरीचे स्वरूप आणि महत्त्व • गौरींना 'महालक्ष्मी' किंवा 'ज्येष्ठा-कनिष्ठा' असेही म्हटले जाते. त्यांना गणपतीच्या आईच्या (पार्वतीच्या) रूपात किंवा माहेरवाशीण म्हणूनघरी आणले जाते. • अशी धार्मिक मान्यता आहे की, गणपती बाप्पा आपल्या आईला भेटायला येतात आणि आई (गौरी) आपल्या लेकरांच्या मागे मागे माहेरी येते. २. सणाचा काळ (आवाहन व विसर्जन) • गौरी सहसा गणपती बसल्यानंतर तिसऱ्या दिवशी आणल्या जातात (याला 'ज्येष्ठा गौरी आवाहन' म्हणतात). • गौरींचा हा सण तीन दिवसांचा असतो: 1. पहिला दिवस: गौरी आवाहन (स्थापना) 2. दुसरा दिवस: गौरी पूजन (मुख्य पूजा आणि नैवेद्य) 3. तिसरा दिवस: गौरी विसर्जन (उत्तरपूजा व निरोप) ३. सजावट आणि पूजा पद्धत • गौरींच्या आगमनासाठी घराची स्वच्छता केली जाते. पाटावर किंवा मखरात गौरींची स्थापना केली जाते. • गौरींचे मुखवटे (तांबे, पितळ किंवा मातीचे) वापरून त्यांना सुंदर साडी-चोळी नेसवली जाते, दागिने घातले जातात आणि पारंपरिक पद्धतीने सजवले जाते. • दुसऱ्या दिवशी गौरींना पुरणपोळी, उकडीचे मोदक, विविध भाज्या आणि गोडाधोडाचा नैवेद्य दाखवला जातो. महाराष्ट्रात काही ठिकाणी घावन-खांडवीचा नैवेद्य दाखवण्याचीही पद्धत आहे. ४. सांस्कृतिक आणि सामाजिक महत्त्व • हा सण महिलांसाठी विशेष उत्साहाचा असतो. यादरम्यान सुवासिनी हळदी-कुंकू समारंभ करतात, गाणी गातात आणि एकत्र येऊन सणाचा आनंद घेतात. • हा सण समृद्धी, कुटुंबातील ऐक्य आणि स्त्रीशक्तीचा सन्मान यांचे प्रतीक मानला जातो.

Kind

Story

Place

Ratnagiri

Art

Rules of Discipline (Vainayikī vidyā) · Kala 63

Contributed by

Recorded, name withheld by the contributor

Submitted

18 September 2026

Accepted

18 September 2026