तीस वर्षांची परंपरा… संस्कृतीपासून पर्यावरणापर्यंतचा प्रवास

माझ्या घरातील गणेशोत्सवाची सुरुवात झाली ती १९९६ साली. माझ्या आई-वडिलांनी अत्यंत श्रद्धेने आणि प्रेमाने आमच्या घरी गणरायाची स्थापना करण्यास सुरुवात केली. त्या छोट्याशा जागेत सुरू झालेली ही परंपरा आज तीस वर्षांचा सुंदर प्रवास पूर्ण करत आहे. या तीस वर्षांत काळ बदलला, तंत्रज्ञान बदलले, सजावटीच्या पद्धती बदलल्या; पण गणरायाविषयीची श्रद्धा आणि कुटुंबाला एकत्र आणणारा हा उत्सव मात्र कायम राहिला. आमच्यासाठी गणेशोत्सव म्हणजे केवळ मूर्तीची स्थापना, आरती आणि विसर्जन नाही. हा कुटुंब एकत्र येण्याचा, नाती घट्ट करण्याचा, परंपरा पुढच्या पिढीपर्यंत पोहोचवण्याचा आणि निसर्गाशी आपले नाते जपण्याचा उत्सव आहे. गणपतीची सजावट करताना आम्ही नेहमी एक प्रश्न विचारतो — “सजावट सुंदर कशी करायची?” आणि त्यासोबत आता आणखी एक प्रश्न असतो — “ही सजावट पर्यावरणासाठीही सुंदर कशी असेल?” हवामान, पर्यावरण आणि शाश्वत विकासाच्या क्षेत्रात काम करत असल्यामुळे पर्यावरण संवर्धन हा माझ्यासाठी केवळ कामाचा विषय नाही; तो आमच्या गणेशोत्सवाचाही एक महत्त्वाचा भाग आहे. आमची सजावट घरातील अगदी छोट्याशा जागेत असते; मात्र त्या छोट्याशा जागेतून मोठा विचार मांडण्याचा आमचा प्रयत्न असतो. निसर्गाला कमीत कमी हानी पोहोचवून, उपलब्ध साधनांचा योग्य वापर करून आणि शक्य तितक्या पर्यावरणपूरक वस्तूंचा वापर करून उत्सव साजरा करणे, हा आमचा प्रयत्न असतो. सजावट सुरू करण्यापूर्वी संपूर्ण कुटुंब एकत्र बसते. यावर्षीची संकल्पना काय असावी, कोणत्या पारंपरिक वस्तू वापरता येतील, कोणत्या वस्तू पुन्हा वापरता येतील आणि अनावश्यक कचरा कसा टाळता येईल, यावर चर्चा होते. दरवर्षी आम्ही वेगळी संकल्पना साकारण्याचा प्रयत्न करतो. यावर्षीची संकल्पना आहे — अष्टविनायक. महाराष्ट्राच्या श्रद्धा, संस्कृती आणि परंपरेशी जोडलेला हा सुंदर प्रवास आम्ही आमच्या छोट्याशा सजावटीतून साकारण्याचा प्रयत्न केला आहे. गणेशोत्सवाचे हे दहा दिवस आमच्यासाठी अत्यंत विशेष असतात. नातेवाईक, मित्र आणि आप्तेष्ट घरी येतात. गप्पा रंगतात, गणरायाच्या लीलांवर चर्चा होते, जुन्या आठवणींना उजाळा मिळतो आणि नव्या आठवणी तयार होतात. आमच्यासाठी गणेशोत्सव म्हणजे केवळ दहा दिवसांचा उत्सव नाही; तो तीस वर्षांच्या आठवणींचा, कुटुंबाच्या प्रेमाचा, संस्कृतीच्या जतनाचा आणि पर्यावरणपूरक भविष्याचा संकल्प आहे.

Kind

Story

Place

Pune

Art

Architecture (Vāstu-vidyā) · Kala 29

Contributed by

Recorded, name withheld by the contributor

Submitted

17 September 2026

Accepted

17 September 2026